"dīc nōbīs," Octāviāna rogāvit. "quid Sinistrus dē Pompeiīs scīre volēbat? quid tē dē hominibus, dē locīs, dē rēbus rogāvit?"

Caecilius rīsit. haec erat quaestiō quam audīre volēbat. vīnum iterum bibit et sē ad Recentiōs mōvit.

"prīmum dē rēbus pūblicīs rogāvit. 'quis Pompeiīs potentiam habet? quī virī in ōrdine sunt? quī virī senātōribus Rōmānīs amīcī sunt?' haec intellegō. Caesar semper haec scīre vult. imperātor quī urbēs suās nescit imperātor nōn est."

digitōs in mēnsā posuit.

"deinde dē mercātūrā rogāvit. 'quae nāvēs ad portum veniunt? unde merx venit? quī hominēs mercātōribus pecūniam dant?' haec quoque intellegō. Caesar viās mercātōrum cūrat, quia Rōma cibum ex marī accipit."

Caecilius paulum tacuit. aliquid aliud erat.

"sed tertium erat." vōx eius quiētior facta est. "Sinistrus dē lapidibus antīquīs rogāvit. dē lapidibus quī prope Vesūvium sunt, veterēs lapidēs cum litterīs. dīxit imperātōrem rēs antīquās amāre. dīxit Caesarem omnia antīqua in Ītaliā quaerere."

"ego igitur eī dē lapidibus prope Herculāneum dīxī, ubi antīquae litterae in mūrīs sunt. Sinistrus valdē gaudēbat. plūra rogāvit, et iterum plūra. et vīnum meum nōn bibit."

Octāviāna et Tiberius inter sē aspexērunt.

sed Caecilius iam dē rēbus pūblicīs iterum dīcere volēbat, quia hae rēs eī cārissimae erant.

"vōs dēbētis intellegere," inquit, "cūr Caesar Pompeiōs cūrat. nōs Pompeiānī semper partēs optimātium tenuimus. optimātēs nōs vocāmus: senātōrēs, patrōnī, virī quī ōrdinem amant. hī Rōmam rēxērunt, et bene rēxērunt."

vōx eius gravior facta est.

"sed aliī erant. populārēs. hī plēbī omnia prōmittēbant. 'agrōs vōbīs dabimus! pecūniam vōbīs dabimus!' Gracchī tālēs erant. agrōs virōrum bonōrum pauperibus dare volēbant. agrōs patrōnōrum meōrum! et populus eīs crēdēbat, et in viīs pugnābant, et Rōma paene periit."

"sed optimātēs Rōmam servāvērunt. senātōrēs, patrōnī, virī quī lēgēs amābant. hī tenuērunt."

"deinde Augustus vēnit." Caecilius hoc nōmen lēniter dīxit. "dīvus Augustus. bellīs fīnem dedit. ōrdinem reddidit. et argentāriīs negōtia tūta dedit. mihi quoque. sub Augustō nēmō pecūniam meam cēpit. et nunc Titus regit, fīlius Vespasiānī, imperātor bonus, imperātor optimātium."

Caecilius Recentiōs respexit.

"itaque ubi Sinistrus ad mē vēnit et dīxit Caesarem mē cognōscere, ego crēdidī. et adhūc crēdō."

in hīs verbīs Caecilius apertissimus erat. nōn sōlum argentārius erat. erat homō quī honōrem quaerēbat et per multōs annōs nōn invēnerat. et Sinistrus hoc scīverat. Sinistrus verba invēnerat quae Caecilius audīre volēbat.

 perge.