C. Iulius Caesar, De Bello Gallico 5.26
Roughly a fortnight into the winter, the camp among the Eburones is the scene. The subject is the shift in Ambiorix and Catuvolcus from cooperation to open revolt, the outside pressure behind it, and the first assault on the Roman camp under Sabinus and Cotta. Indutiomarus of the Treveri appears here for the first time in the series.
Tier 1
Ambiorīx et Catuvolcus prīmum amīcī erant. Rōmānōs bene accēpērunt et frūmentum eīs dedērunt.
sed post quīndecim diēs cōnsilium mūtāvērunt. ā Caesare enim discēdere volēbant. Indutiomārus Trēverus nūntiōs ad eōs mīsit. hī nūntiī ita dīxērunt: 'bellum gerite! Rōmānōs superāre potestis!' itaque Ambiorīx et Catuvolcus omnēs suōs hominēs vocāvērunt.
paucī ex mīlitibus nostrīs in silvā erant et ligna petēbant. hostēs subitō hōs mīlitēs oppressērunt. deinde cum multīs mīlitibus ad castra nostra vēnērunt.
mīlitēs nostrī celeriter arma cēpērunt et in vāllum ascendērunt. equitēs quoque nostrī ex ūnā parte in hostēs cucurrērunt. in eō proeliō Rōmānī superiōrēs fuērunt. itaque hostēs castra nostra relīquērunt.
tum hostēs magnā vōce clāmāvērunt: 'aliquis ex vōbīs ad nōs veniat! verba vōbīscum facere volumus. sīc fortasse pācem habēre possumus.'
Tier 2
exercitus noster in hīberna vēnit. post quīndecim diēs Ambiorīx et Catuvolcus subitō tumultum et dēfectiōnem fēcērunt. anteā enim Sabīnō Cottaeque ad fīnēs regnī suī praestō fuerant et frūmentum in hīberna comportāverant. sed Indutiomārus Trēverus nūntiōs ad eōs mīsit et eōs impulit. itaque suōs hominēs concitāvērunt. subitō mīlitēs nostrōs, quī ligna petēbant, oppressērunt et cum magnā manū ad castra vēnērunt ut ea oppugnārent.
nostrī autem mīlitēs celeriter arma cēpērunt et vāllum ascendērunt. equitēs Hispānī ex ūnā parte in hostēs ēmissī sunt et in equestrī proeliō superiōrēs fuērunt. itaque hostēs rem dēspērāvērunt et suōs mīlitēs ab oppugnātiōne redūxērunt.
tum hostēs suō mōre conclāmāvērunt: 'aliquis ex mīlitibus vestrīs ad colloquium prōcēdat! dē rē commūnī dīcere volumus. sīc fortasse contrōversiās minuere possumus.'
Tier 3
diēbus circiter quīndecim, quibus in hīberna ventum est, initium repentīnī tumultūs ac dēfectiōnis ortum est ab Ambiorīge et Catuvolcō.
illī, cum ad fīnēs regnī suī Sabīnō Cottaeque praestō fuissent frūmentumque in hīberna comportāvissent, nūntiīs Indutiomārī Trēverī impulsī suōs concitāvērunt; subitōque, oppressīs lignātōribus, magnā manū ad castra oppugnātum vēnērunt.
cum celeriter nostrī [mīlitēs] arma cēpissent vāllumque ascendissent atque, ūnā ex parte Hispānīs equitibus ēmissīs, equestrī proeliō superiōrēs fuissent, hostēs, dēspērātā rē, suōs [mīlitēs] ab oppugnātiōne redūxērunt.
tum suō mōre conclāmāvērunt, utī aliquī ex nostrīs [mīlitibus] ad colloquium prōdīret: [dīxērunt] sēsē habēre quae dē rē commūnī dīcere vellent, quibus rēbus contrōversiās minuī posse spērārent.
Tier 4 - Liber Ipse
diēbus circiter quīndecim quibus in hīberna ventum est initium repentīnī tumultūs ac dēfectiōnis ortum est ab Ambiorīge et Catuvolcō; quī, cum ad fīnēs regnī suī Sabīnō Cottaeque praestō fuissent frūmentumque in hīberna comportāvissent, Indutiomārī Trēverī nūntiīs impulsī suōs concitāvērunt subitōque oppressīs lignātōribus magnā manū ad castra oppugnātum vēnērunt. cum celeriter nostrī arma cēpissent vāllumque ascendissent atque ūnā ex parte Hispānīs equitibus ēmissīs equestrī proeliō superiōrēs fuissent, dēspērātā rē hostēs suōs ab oppugnātiōne redūxērunt. tum suō mōre conclāmāvērunt, utī aliquī ex nostrīs ad colloquium prōdīret: habēre sēsē, quae dē rē commūnī dīcere vellent, quibus rēbus contrōversiās minuī posse spērārent.
