C. Iulius Caesar, De Bello Gallico 5.24
The second British expedition is over and the army is back in Gaul for the winter. The subject is the grain situation of that year, the arrangement of the legions among the Gallic states, and the officers assigned to each winter camp. Ambiorix and Catuvolcus, who rule the Eburones, appear here for the first time in the series.
Tier 1
Rōmānī nāvēs ex aquā in terram trāxērunt. deinde Caesar Gallōs in oppidum Samarobrīvam convocāvit. ibi cum Gallīs verba fēcit.
eō annō aqua dē caelō nōn vēnit. itaque frūmentum in Galliā male crēvit. Caesar igitur ita cōgitāvit: 'frūmentum nōn satis est. superiōribus annīs exercitum meum in paucīs locīs collocāvī. nunc aliter facere dēbeō. legiōnēs meās in multās cīvitātēs mittam. tum omnēs mīlitēs cibum habēbunt.'
itaque Caesar ūnam legiōnem C. Fabiō lēgātō dedit. Fabius eam legiōnem in Morinōs dūxit. alteram legiōnem Caesar Q. Cicerōnī dedit. Cicerō eam in Nerviōs dūxit. tertiam legiōnem L. Rōsciō dedit. Rōscius eam in Esubiōs dūxit. quārta legiō cum T. Labiēnō in Rēmīs mānsit. Rēmī prope fīnēs Trēverōrum habitant.
trēs legiōnēs Caesar in Belgīs collocāvit. hārum legiōnum ducēs erant M. Crassus quaestor et L. Munātius Plancus et C. Trebōnius lēgātus.
Caesar quoque ūnam legiōnem et V cohortēs in Eburōnēs mīsit. hanc legiōnem anteā trāns Padum flūmen parāvit. Eburōnēs inter Mosam flūmen et Rhēnum flūmen habitant. duo virī Eburōnēs regēbant: Ambiorīx et Catuvolcus. hōrum mīlitum ducēs erant Q. Titūrius Sabīnus et L. Aurunculēius Cotta.
sīc Caesar legiōnēs in multās partēs Galliae dīvīsit. omnia hīberna intrā C mīlia passuum erant. ūna tamen legiō longē aberat: eam legiōnem Rōscius in partem Galliae quiētam dūxit. ibi bellum nōn erat.
Caesar ipse intereā in Galliā mānsit. haec enim scīre voluit: 'suntne legiōnēs in hībernīs? suntne hīberna mūnīta?'
Tier 2
Rōmānī nāvēs in terram subdūxērunt. deinde Caesar concilium Gallōrum in oppidō Samarobrīvā perēgit. eō annō, propter siccitātēs, frūmentum in Galliā pessimē prōvēnerat. itaque necesse erat Caesarī aliter quam superiōribus annīs exercitum in hībernīs collocāre et legiōnēs in plūrēs cīvitātēs distribuere.
ex hīs legiōnibus Caesar ūnam C. Fabiō lēgātō dedit, ut eam in Morinōs dūceret, alteram Q. Cicerōnī, ut eam in Nerviōs dūceret, tertiam L. Rōsciō, ut eam in Esubiōs dūceret. quārtam legiōnem in Rēmōs mīsit; ea legiō cum T. Labiēnō in cōnfīniō Trēverōrum hiemāvit.
trēs legiōnēs Caesar in Belgīs collocāvit. hārum legiōnum ducēs fēcit M. Crassum quaestōrem et L. Munātium Plancum et C. Trebōnium lēgātōs.
Caesar quoque ūnam legiōnem, quam proximē trāns Padum flūmen cōnscrīpserat, et cohortēs V in Eburōnēs mīsit. pars maxima Eburōnum est inter Mosam flūmen et Rhēnum flūmen, et Eburōnēs sub imperiō duōrum hominum erant, Ambiorīgis et Catuvolcī. hōrum mīlitum ducēs Caesar fēcit Q. Titūrium Sabīnum et L. Aurunculēium Cottam lēgātōs.
postquam Caesar ad hunc modum legiōnēs distribuit, ita cōgitāvit: 'sīc facillimē inopiae frūmentāriae medērī possum.' atque tamen omnia hīberna hārum legiōnum intrā C mīlia passuum erant, praeter hīberna ūnīus legiōnis, quam Caesar L. Rōsciō dederat, ut eam in pācātissimam et quiētissimam partem dūceret.
intereā Caesar ipse in Galliā morārī cōnstituit. prīmum enim haec scīre voluit: 'suntne legiōnēs collocātae? suntne hīberna mūnīta?'
Tier 3
subductīs nāvibus, conciliōque Gallōrum Samarobrīvae perāctō, quod eō annō frūmentum in Galliā propter siccitātēs angustius prōvēnerat, [Caesar] coāctus est aliter ac superiōribus annīs exercitum in hībernīs collocāre, legiōnēsque in plūrēs cīvitātēs distribuere.
ex quibus [legiōnibus] ūnam [legiōnem] in Morinōs dūcendam C. Fabiō lēgātō dedit, alteram in Nerviōs Q. Cicerōnī [dedit], tertiam in Esubiōs L. Rōsciō [dedit]; quārtam in Rēmīs cum T. Labiēnō in cōnfīniō Trēverōrum hiemāre iussit.
trēs [legiōnēs] in Belgīs collocāvit: eīs M. Crassum quaestōrem et L. Munātium Plancum et C. Trebōnium lēgātōs praefēcit.
ūnam legiōnem, quam proximē trāns Padum cōnscrīpserat, et cohortēs V in Eburōnēs mīsit, quōrum pars maxima est inter Mosam ac Rhēnum, quī sub imperiō Ambiorīgis et Catuvolcī erant. eīs mīlitibus Q. Titūrium Sabīnum et L. Aurunculēium Cottam lēgātōs praeesse iussit.
ad hunc modum distribūtīs legiōnibus, exīstimāvit sēsē facillimē inopiae frūmentāriae medērī posse.
atque hārum tamen omnium legiōnum hīberna mīlibus passuum C continēbantur, praeter eam [legiōnem] quam L. Rōsciō in pācātissimam et quiētissimam partem dūcendam dederat.
ipse intereā in Galliā morārī cōnstituit, quoad legiōnēs collocātās [esse] mūnītaque hīberna [esse] cognōvisset.
Tier 4 - Liber Ipse
subductīs nāvibus, conciliōque Gallōrum Samarobrīvae perāctō, quod eō annō frūmentum in Galliā propter siccitātēs angustius prōvēnerat, coāctus est aliter ac superiōribus annīs exercitum in hībernīs collocāre, legiōnēsque in plūrēs cīvitātēs distribuere. ex quibus ūnam in Morinōs dūcendam C. Fabiō lēgātō dedit, alteram in Nerviōs Q. Cicerōnī, tertiam in Esubiōs L. Rōsciō; quārtam in Rēmīs cum T. Labiēnō in cōnfīniō Trēverōrum hiemāre iussit. trēs in Belgīs collocāvit: eīs M. Crassum quaestōrem et L. Munātium Plancum et C. Trebōnium lēgātōs praefēcit. ūnam legiōnem, quam proximē trāns Padum cōnscrīpserat, et cohortēs V in Eburōnēs, quōrum pars maxima est inter Mosam ac Rhēnum, quī sub imperiō Ambiorīgis et Catuvolcī erant, mīsit. eīs mīlitibus Q. Titūrium Sabīnum et L. Aurunculēium Cottam lēgātōs praeesse iussit. ad hunc modum distribūtīs legiōnibus facillimē inopiae frūmentāriae sēsē medērī posse exīstimāvit. atque hārum tamen omnium legiōnum hīberna, praeter eam quam L. Rōsciō in pācātissimam et quiētissimam partem dūcendam dederat, mīlibus passuum C continēbantur. ipse intereā, quoad legiōnēs collocātās mūnītaque hīberna cognōvisset, in Galliā morārī cōnstituit.
