C. Iulius Caesar, De Bello Gallico 5.31
The dispute between the commanders has become public, and the officers around them intervene. The subject is the resolution of the council, the night that follows in camp, and the order of march at first light.
Tier 1
omnēs mīlitēs ex cōnsiliō surrēxērunt. ad Cottam et Sabīnum vēnērunt et eōs tenuērunt. ita ōrāvērunt: 'nōlīte inter vōs pugnāre! sīc enim omnēs in summum perīculum venīmus. sī manēre vultis, manēre possumus; sī īre vultis, īre possumus. sed omnēs idem sentīre dēbēmus. nam sī idem nōn sentiēmus, omnēs perībimus.'
multa verba fēcērunt usque ad mediam noctem. tandem Cotta cessit, et cōnsilium Sabīnī vīcit. tum ducēs omnibus mīlitibus dīxērunt: 'prīmā lūce ībimus!'
tōtā nocte nēmō dormīvit. omnēs enim mīlitēs sua spectābant et sēcum cōgitābant: 'quid mēcum portāre possum? quid in castrīs relinquere dēbeō?'
mīlitēs quoque haec dīcēbant: 'hīc magnum perīculum nōs manet. sed nōs tōtā nocte nōn dormīvimus: itaque perīculum nostrum maius est.'
prīmā lūce ex castrīs discessērunt. omnēs enim ita crēdēbant: 'Ambiorīx amīcus noster est. hoc cōnsilium nōn hostis sed amīcus nōbīs dedit.' longum erat agmen et magna erant impedīmenta.
Tier 2
omnēs ex cōnsiliō surrēxērunt. utrumque lēgātum comprehendērunt et ōrāvērunt nē suā dissēnsiōne et pertināciā rem in summum perīculum dēdūcerent. ita enim dīxērunt: 'facilis est rēs, sīve manēbimus sīve proficīscēmur, sī modo omnēs ūnum sentiēmus et probābimus. in dissēnsiōne autem nūllam salūtem perspicimus.'
rēs disputātiōne ad mediam noctem perducta est. tandem Cotta permōtus cessit: sententia Sabīnī superāvit. tum prōnūntiātum est: 'prīmā lūce ībimus.'
reliqua pars noctis vigiliīs cōnsūmpta est. quisque enim mīles sua circumspiciēbat et sēcum cōgitābat: 'quid mēcum portāre possum? quid ex īnstrūmentō hībernōrum relinquere cōgor?'
omnia quoque excōgitāvērunt: 'hīc sine perīculō manēre nōn possumus; et languōre mīlitum et vigiliīs perīculum nostrum augētur.'
prīmā lūce ex castrīs profectī sunt. ita enim sibi persuāserant: 'hoc cōnsilium nōn ab hoste sed ab Ambiorīge, homine amīcissimō, datum est.' itaque longissimō agmine et maximīs impedīmentīs iter fēcērunt.
Tier 3
cōnsurgitur ex cōnsiliō; comprehendunt utrumque et ōrant nē suā dissēnsiōne et pertināciā rem in summum perīculum dēdūcant: [dīxērunt] rem esse facilem, seu maneant seu proficīscantur, sī modo omnēs ūnum sentiant ac probent; contrā [dīxērunt] sē nūllam salūtem in dissēnsiōne perspicere.
rēs disputātiōne ad mediam noctem perdūcitur.
tandem Cotta permōtus dat manūs: sententia Sabīnī superat. prōnūntiātur [eōs] prīmā lūce itūrōs [esse].
reliqua pars noctis vigiliīs cōnsūmitur, cum quisque mīles sua circumspiceret, quid sēcum portāre posset, quid ex īnstrūmentō hībernōrum relinquere cōgerētur.
omnia excōgitantur, quārē nec sine perīculō maneātur et languōre mīlitum et vigiliīs perīculum augeātur.
prīmā lūce sīc ex castrīs proficīscuntur, ut [eī] quibus persuāsum esset cōnsilium datum [esse] nōn ab hoste sed ab homine amīcissimō Ambiorīge, longissimō agmine maximīsque impedīmentīs.
Tier 4 - Liber Ipse
cōnsurgitur ex cōnsiliō; comprehendunt utrumque et ōrant nē suā dissēnsiōne et pertināciā rem in summum perīculum dēdūcant: facilem esse rem, seu maneant, seu proficīscantur, sī modo ūnum omnēs sentiant ac probent; contrā in dissēnsiōne nūllam sē salūtem perspicere. rēs disputātiōne ad mediam noctem perdūcitur. tandem dat Cotta permōtus manūs: superat sententia Sabīnī. prōnūntiātur prīmā lūce itūrōs. cōnsūmitur vigiliīs reliqua pars noctis, cum sua quisque mīles circumspiceret, quid sēcum portāre posset, quid ex īnstrūmentō hībernōrum relinquere cōgerētur. omnia excōgitantur, quārē nec sine perīculō maneātur et languōre mīlitum et vigiliīs perīculum augeātur. prīmā lūce sīc ex castrīs proficīscuntur ut quibus esset persuāsum nōn ab hoste sed ab homine amīcissimō Ambiorīge cōnsilium datum, longissimō agmine maximīsque impedīmentīs.
