C. Iulius Caesar, De Bello Gallico 5.35
The Roman square holds its ground while the Gauls follow the orders just given. The passage covers the fighting from dawn into the eighth hour and the first named Roman casualties: the centurion T. Balventius, Q. Lucanius, and the legate L. Cotta.
Tier 1
hostēs verba Ambiorīgis audīvērunt et fēcērunt. cohors Rōmāna saepe ex orbe excēdēbat et in hostēs currēbat. tum hostēs celeriter fugiēbant.
sed illa pars orbis iam nūda erat. hostēs igitur tēla in latus apertum iaciēbant.
deinde, ubi mīlitēs Rōmānī in locum suum redīre coepērunt, hostēs eōs undique circumveniēbant.
sī autem in locō suō manēbant, fortiter pugnāre nōn poterant; tēla quoque vītāre nōn poterant, quod tam prope inter sē stābant et hostēs tam multī erant.
Rōmānī multa vulnera accēpērunt, sed tamen fortiter resistēbant. ā prīmā lūce ad hōram octāvam pugnābant. nihil fēcērunt quod turpe erat.
tum hostēs tēlum per utrumque femur T. Balventiī iēcērunt. Balventius vir fortis erat, et superiōre annō prīmus centuriō fuerat.
Q. Lūcānius quoque fortissimē pugnābat. hostēs fīlium eius circumvēnerant; dum fīliō auxilium dat, hostēs eum interfēcērunt.
L. Cotta lēgātus omnēs cohortēs ōrdinēsque vocābat et verba fortia dīcēbat. tum hostis lapidem in ōs eius iēcit et eum vulnerāvit.
Tier 2
hostēs praeceptum Ambiorīgis dīligentissimē observāvērunt. cum cohors Rōmāna ex orbe excesserat atque impetum fēcerat, hostēs celerrimē refugiēbant. interim ea pars orbis nūdāta erat, et hostēs tēla in latus apertum iaciēbant.
cum autem Rōmānī in eum locum unde ēgressī erant redīre coeperant, hostēs eōs circumveniēbant: et illī quī cesserant et illī quī proximī steterant.
sī autem in locō manēbant, fortiter pugnāre nōn poterant neque tēla vītāre, quod tam dēnsī stābant et hostēs tam multī tēla coniciēbant.
Rōmānī tot incommodīs vexātī multa vulnera accēpērunt, sed tamen resistēbant. magnam partem diēī cōnsūmpsērunt, quod ā prīmā lūce ad hōram octāvam pugnābant, neque quicquam fēcērunt quod ipsīs indīgnum erat.
tum hostēs T. Balventiō, virō fortī et magnae auctōritātis, quī superiōre annō prīmum pīlum dūxerat, utrumque femur trāgulā trāiēcērunt.
Q. Lūcānius eiusdem ōrdinis fortissimē pugnābat; dum fīliō circumventō subvenit, ab hostibus interfectus est.
L. Cotta lēgātus omnēs cohortēs ōrdinēsque adhortābātur; tum hostis eum fundā in adversum ōs vulnerāvit.
Tier 3
quō praeceptō ab eīs [hostibus] dīligentissimē observātō, cum quaepiam cohors ex orbe excesserat atque impetum fēcerat, hostēs vēlōcissimē refugiēbant. interim necesse erat eam partem [orbis] nūdārī et tēla recipī ab latere apertō.
rūrsus cum [Rōmānī] coeperant revertī in eum locum unde ēgressī erant, circumveniēbantur et ab eīs quī cesserant et ab eīs quī steterant proximī. sīn autem vellent tenēre locum, nec locus relinquēbātur virtūtī neque cōnfertī poterant vītāre tēla coniecta ab tantā multitūdine.
tamen cōnflīctātī tot incommodīs, multīs vulneribus acceptīs resistēbant et, magnā parte diēī cōnsūmptā, cum pugnārētur ā prīmā lūce ad hōram octāvam, committēbant nihil quod ipsīs esset indīgnum.
tum utrumque femur T. Balventiō, quī superiōre annō dūxerat prīmum pīlum, virō fortī et magnae auctōritātis, trāicitur trāgulā; Q. Lūcānius eiusdem ōrdinis, fortissimē pugnāns, dum subvenit fīliō circumventō, interficitur; L. Cotta lēgātus, adhortāns omnēs cohortēs ōrdinēsque, vulnerātur in adversum ōs fundā.
Tier 4 - Liber Ipse
quō praeceptō ab eīs dīligentissimē observātō, cum quaepiam cohors ex orbe excesserat atque impetum fēcerat, hostēs vēlōcissimē refugiēbant. interim eam partem nūdārī necesse erat et ab latere apertō tēla recipī. rūrsus cum in eum locum unde erant ēgressī revertī coeperant, et ab eīs quī cesserant et ab eīs quī proximī steterant circumveniēbantur. sīn autem locum tenēre vellent, nec virtūtī locus relinquēbātur neque ab tantā multitūdine coniecta tēla cōnfertī vītāre poterant. tamen tot incommodīs cōnflīctātī, multīs vulneribus acceptīs resistēbant et magnā parte diēī cōnsūmptā, cum ā prīmā lūce ad hōram octāvam pugnārētur, nihil quod ipsīs esset indīgnum committēbant. tum T. Balventiō, quī superiōre annō prīmum pīlum dūxerat, virō fortī et magnae auctōritātis, utrumque femur trāgulā trāicitur; Q. Lūcānius eiusdem ōrdinis, fortissimē pugnāns, dum circumventō fīliō subvenit, interficitur; L. Cotta lēgātus omnēs cohortēs ōrdinēsque adhortāns in adversum ōs fundā vulnerātur.
