C. Iulius Caesar, De Bello Gallico 5.44
The fighting at the fortifications continues. The passage introduces two centurions of the legion, T. Pullo and L. Vorenus, and the standing rivalry between them.
Tier 1
in eā legiōne erant duo virī fortissimī. hī virī centuriōnēs erant. nōmina eōrum erant Titus Pullō et Lūcius Vorēnus. mox prīmī ōrdinis centuriōnēs esse poterant.
Pullō et Vorēnus semper inter sē contendēbant. Pullō dīcēbat: "ego fortior sum." Vorēnus dīcēbat: "nōn ita est. ego fortior sum." omnibus annīs dē prīmīs locīs contendēbant.
ōlim hostēs ad mūnītiōnēs Rōmānās ācriter pugnābant. tum Pullō Vorēnō dīxit: "cūr dubitās, Vorēne? quandō virtūtem tuam ostendēs? hodiē virtūtem nostram vidēbimus."
deinde Pullō extrā mūnītiōnēs prōcessit. ibi hostēs plūrimī erant. Pullō in hostēs cucurrit. Vorēnus quoque intrā mūnītiōnēs nōn mānsit. cōgitābat enim: "quid dē mē aliī mīlitēs dīcent?" itaque et Vorēnus ex mūnītiōnibus cucurrit.
tum Pullō pīlum in hostēs iēcit. ūnus hostis ad Pullōnem currēbat. pīlum hunc hostem vulnerāvit et hostis mortuus est. aliī hostēs corpus eius scūtīs tēxērunt. statim omnēs Gallī tēla in Pullōnem iēcērunt. Pullō redīre nōn poterat.
ūnum tēlum scūtum Pullōnis trānsfīxit. aliud tēlum in balteō stetit. itaque vāgīna mōta est et Pullō gladium ēdūcere nōn potuit. tum hostēs eum circumvēnērunt.
Vorēnus inimīcus erat, sed auxilium tulit. Vorēnus ad Pullōnem cucurrit. tum omnēs Gallī ā Pullōne ad Vorēnum sē vertērunt. Gallī enim dīcēbant: "Pullō mortuus est."
Vorēnus gladiō prope pugnāvit. ūnum hostem interfēcit. reliquōs hostēs paulum pepulit. sed Vorēnus nimis ācriter pugnābat et in locum īnferiōrem cecidit.
nunc hostēs Vorēnum circumvēnērunt. tum Pullō Vorēnō auxilium tulit. duo virī sine vulneribus ad mūnītiōnēs rediērunt. multōs hostēs interfēcerant et omnēs mīlitēs eōs laudāvērunt.
sīc fortūna mūtāta est. Pullō Vorēnum servāvit. Vorēnus Pullōnem servāvit. inimīcī erant, sed alter alterī auxilium dedit. quis fortior erat? nēmō dīcere poterat.
Tier 2
erant in eā legiōne duo virī fortissimī, centuriōnēs quī prīmīs ōrdinibus appropinquābant: T. Pullō et L. Vorēnus.
hī virī perpetuās contrōversiās inter sē habēbant. semper enim rogābant: "quis nostrum melior est?" itaque omnibus annīs dē prīmīs locīs inter sē contendēbant.
ōlim Rōmānī ācriter ad mūnītiōnēs pugnābant. tum Pullō, "quid dubitās," inquit, "Vorēne? quandō virtūtem tuam ostendēs? hic diēs dē contrōversiīs nostrīs iūdicābit."
cum Pullō haec dīxisset, extrā mūnītiōnēs prōcēdit et in eam partem irrumpit ubi hostēs plūrimī erant. Vorēnus quoque intrā mūnītiōnēs nōn manet. timet enim: "quid dē mē aliī mīlitēs dīcent?" itaque Pullōnem subsequitur.
tum, ubi nōn magnum spatium inter eōs erat, Pullō pīlum in hostēs immittit et ūnum hostem trāicit quī ex multitūdine prōcurrēbat. hic hostis percussus et mortuus est. reliquī hostēs corpus eius scūtīs prōtegunt et omnēs tēla in Pullōnem cōniciunt. Pullō regredī nōn potest.
tēlum scūtum Pullōnis trānsfīgit. aliud tēlum in balteō dēfīgitur. hic cāsus vāgīnam āvertit et manum dextram tenet. Pullō gladium ēdūcere cōnātur sed nōn potest. tum hostēs eum circumsistunt.
Vorēnus, quamquam inimīcus erat, auxilium fert et Pullōnī labōrantī subvenit. omnis multitūdō Gallōrum statim ā Pullōne ad Vorēnum sē convertit. Gallī enim putābant: "Pullō tēlō occīsus est."
Vorēnus rem prope gladiō gerit. ūnum hostem interficit et reliquōs paulum prōpellit. sed dum ācrius īnstat, in locum īnferiōrem dēicitur et cadit.
hostēs Vorēnum rūrsus circumveniunt, sed Pullō eī auxilium fert. duo virī, sine vulneribus, sē intrā mūnītiōnēs recipiunt. multōs hostēs interfēcērunt et cum maximā laude pugnāvērunt.
sīc in pugnā fortūna duōs inimīcōs coniūnxit: alter alterī auxilium et salūtem dedit. nēmō tamen iūdicāre poterat: "quis virtūte melior erat?"
Tier 3
erant in eā legiōne fortissimī virī, centuriōnēs quī prīmīs ōrdinibus appropinquārent, T. Pullō et L. Vorēnus.
hī perpetuās contrōversiās inter sē habēbant, quīnam anteferrētur, omnibusque annīs dē locīs summīs simultātibus contendēbant.
ex hīs Pullō, cum ācerrimē ad mūnītiōnēs pugnārētur, "quid dubitās," inquit, "Vorēne? aut quem locum tuae probandae virtūtis spectās? hic diēs dē nostrīs contrōversiīs iūdicābit."
cum haec dīxisset, prōcēdit extrā mūnītiōnēs, quāque pars hostium cōnfertissima vīsa est, irrumpit.
nē Vorēnus quidem tum sēsē vāllō continet, sed exīstimātiōnem omnium veritus subsequitur.
tum, mediocrī spatiō relictō, Pullō pīlum in hostēs immittit atque ūnum ex multitūdine prōcurrentem trāicit; quō percussō et exanimātō, [hostēs] hunc scūtīs prōtegunt, tēla ūniversī in hostem cōniciunt neque dant [Pullōnī] regrediendī facultātem.
scūtum Pullōnī trānsfīgitur et verūtum in balteō dēfīgitur.
hic cāsus vāgīnam āvertit et manum dextram gladium ēdūcere cōnantī morātur, impedītumque hostēs circumsistunt.
inimīcus Vorēnus illī succurrit et labōrantī subvenit.
omnis multitūdō sē cōnfestim ā Pullōne ad hunc convertit; illum verūtō occīsum [esse] arbitrantur.
Vorēnus rem comminus gladiō gerit atque, ūnō interfectō, reliquōs paulum prōpellit; dum cupidius īnstat, in locum īnferiōrem dēiectus concidit.
Pullō huic rūrsus circumventō subsidium fert, atque ambō incolumēs, complūribus interfectīs, summā cum laude sēsē intrā mūnītiōnēs recipiunt.
sīc fortūna in contentiōne et certāmine utrumque versāvit, ut alter alterī inimīcus auxiliō salūtīque esset, neque dīiūdicārī posset, uter utrī virtūte anteferendus vidērētur.
Tier 4 - Liber Ipse
erant in eā legiōne fortissimī virī, centuriōnēs, quī prīmīs ōrdinibus appropinquārent, T. Pullō et L. Vorēnus. hī perpetuās inter sē contrōversiās habēbant, quīnam anteferrētur, omnibusque annīs dē locīs summīs simultātibus contendēbant. ex hīs Pullō, cum ācerrimē ad mūnītiōnēs pugnārētur, "quid dubitās," inquit, "Vorēne? aut quem locum tuae probandae virtūtis spectās? hic diēs dē nostrīs contrōversiīs iūdicābit." haec cum dīxisset, prōcēdit extrā mūnītiōnēs, quāque pars hostium cōnfertissima est vīsa irrumpit. nē Vorēnus quidem tum sēsē vāllō continet sed omnium veritus exīstimātiōnem subsequitur. tum mediocrī spatiō relictō Pullō pīlum in hostēs immittit, atque ūnum ex multitūdine prōcurrentem trāicit; quō percussō et exanimātō, hunc scūtīs prōtegunt, in hostem tēla ūniversī cōniciunt neque dant regrediendī facultātem. trānsfīgitur scūtum Pullōnī et verūtum in balteō dēfīgitur. āvertit hic cāsus vāgīnam et gladium ēdūcere cōnantī dextram morātur manum, impedītumque hostēs circumsistunt. succurrit inimīcus illī Vorēnus et labōrantī subvenit. ad hunc sē cōnfestim ā Pullōne omnis multitūdō convertit; illum verūtō arbitrantur occīsum. gladiō comminus rem gerit Vorēnus, atque ūnō interfectō reliquōs paulum prōpellit: dum cupidius īnstat, in locum dēiectus īnferiōrem concidit. huic rūrsus circumventō fert subsidium Pullō, atque ambō incolumēs complūribus interfectīs summā cum laude sēsē intrā mūnītiōnēs recipiunt. sīc fortūna in contentiōne et certāmine utrumque versāvit, ut alter alterī inimīcus auxiliō salūtīque esset, neque dīiūdicārī posset, uter utrī virtūte anteferendus vidērētur.