C. Iulius Caesar, De Bello Gallico 6.16
The ethnographic account turns to Gallic religious practice. The subject is the vows and sacrifices undertaken by the sick and by those facing danger in battle, the reasoning the Gauls give for such offerings, and the state-sanctioned rites in which the druids serve.
Tier 1
omnēs Gallī deōs timent et colunt.
sī quis gravī morbō aeger est, sī quis in proeliō perīculum habet, ille hominem prō victimā interficit. aliī hominēs prōmittunt et dīcunt: 'posteā hominem prō victimā interficiēmus.' druidēs ad haec sacrificia adsunt.
Gallī enim ita crēdunt: 'deī immortālēs īrātī sunt. sī vītam hominis prō vītā hominis damus, deī nōbīs auxilium dant.' itaque Gallī haec sacrificia pūblicē faciunt.
aliī Gallī magnās hominum fōrmās faciunt. membra hārum fōrmārum ex arboribus facta sunt. Gallī hominēs vīvōs in haec membra pōnunt. deinde hās fōrmās incendunt. flamma hominēs circumvenit et hominēs moriuntur.
Gallī ita crēdunt: 'deī hoc maximē amant: sī quis pecūniam aliēnam cēpit aut hominēs in viā oppugnāvit, eum interficere dēbēmus.' sed saepe tālēs hominēs nōn habent. tum hominēs innocentēs interficiunt.
Tier 2
omnis nātiō Gallōrum religiōnī admodum dēdita est. ob eam causam hominēs quī graviōribus morbīs adfectī sunt et quī in proeliīs perīculīsque sunt aut hominēs prō victimīs immolant aut vovent et dīcunt: 'hominem immolābimus.'
druidēs ad ea sacrificia adsunt, quod Gallī ita crēdunt: nūmen deōrum immortālium plācārī nōn potest, nisi prō vītā hominis vīta hominis redditur. habent quoque sacrificia eiusdem generis pūblicē īnstitūta.
aliī simulācra immānī magnitūdine habent. membra hōrum simulācrōrum vīminibus contexta sunt. Gallī haec membra vīvīs hominibus complent. deinde simulācra incendunt. flamma hominēs circumvenit et hominēs moriuntur.
Gallī ita crēdunt: supplicia eōrum, quī fūrtum aut latrōcinium fēcērunt, deīs immortālibus grātiōra sunt. sed, ubi tālēs hominēs nōn habent, etiam ad supplicia innocentium dēscendunt.
Tier 3
omnis nātiō Gallōrum est admodum dēdita religiōnibus, atque ob eam causam quī sunt adfectī graviōribus morbīs quīque versantur in proeliīs perīculīsque aut immolant hominēs prō victimīs aut vovent sē immolātūrōs, [et] ūtuntur druidibus administrīs ad ea sacrificia; quod arbitrantur nūmen deōrum immortālium nōn posse plācārī, nisi prō vītā hominis vīta hominis reddātur, pūblicēque habent īnstitūta sacrificia eiusdem generis.
aliī habent simulācra immānī magnitūdine, quōrum membra contexta vīminibus complent vīvīs hominibus; quibus succēnsīs, hominēs circumventī flammā exanimantur.
arbitrantur supplicia eōrum, quī comprehēnsī sint in fūrtō aut in latrōciniō aut aliquā noxiā, grātiōra esse dīs immortālibus; sed, cum cōpia eius generis dēfēcit, dēscendunt etiam ad supplicia innocentium.
Tier 4 - Liber Ipse
nātiō est omnis Gallōrum admodum dēdita religiōnibus, atque ob eam causam quī sunt adfectī graviōribus morbīs quīque in proeliīs perīculīsque versantur aut prō victimīs hominēs immolant aut sē immolātūrōs vovent, administrīsque ad ea sacrificia druidibus ūtuntur; quod, prō vītā hominis nisi hominis vīta reddātur, nōn posse deōrum immortālium nūmen plācārī arbitrantur, pūblicēque eiusdem generis habent īnstitūta sacrificia. aliī immānī magnitūdine simulācra habent, quōrum contexta vīminibus membra vīvīs hominibus complent; quibus succēnsīs circumventī flammā exanimantur hominēs. supplicia eōrum quī in fūrtō aut in latrōciniō aut aliquā noxiā sint comprehēnsī grātiōra dīs immortālibus esse arbitrantur; sed, cum eius generis cōpia dēfēcit, etiam ad innocentium supplicia dēscendunt.
