Rōmānī multōs servōs habēbant. servī in omnī parte vītae Rōmānae labōrābant. sine servīs, Rōmānī vītam suam sustinēre nōn poterant.

sed unde veniēbant servī? multī servī captīvī erant. cum Rōmānī bellum gerēbant et hostēs vincēbant, hominēs captōs Rōmam dūcēbant. ibi eōs vendēbant. aliī servī in familiīs servōrum nātī sunt. sī māter serva erat, līberī quoque servī erant.

servī multa genera operum faciēbant. aliī servī in agrīs labōrābant. aliī cibum parābant. aliī līberōs dominōrum docēbant. aliī in negōtiīs dominōrum scrībēbant. servī in domō, in agrīs, in urbibus labōrābant.

vīta servōrum saepe dūra erat. servī iūra nōn habēbant. dominus servum pūnīre poterat. dominus servum vendere poterat. servī dominō pārēre dēbēbant. sī servus fugere temptābat et captus erat, poena gravis eum manēbat.

sed nōn omnēs dominī crūdēlēs erant. nōnnūllī dominī servōs suōs bene cūrābant. interdum dominus servō fidēlī praemium dabat.

aliquandō servus lībertātem accipere poterat. dominus servum līberāre poterat. hunc servum līberātum "lībertum" vocābant. lībertī cīvēs Rōmānī erant, sed nōn omnia iūra habēbant. lībertōrum autem fīliī fīliaeque omnia iūra habēbant. nōnnūllī lībertī posteā dīvitēs factī sunt.

servitūs māgna pars vītae Rōmānae erat. hoc nōbīs hodiē crūdēle vidētur, sed Rōmānī servitūtem partem nātūrālem vītae esse putābant. hominēs multōs per multōs annōs in servitūte tenēbant.